Hoe overleven wespen de winter? (Spoiler: alleen de koninginnen)
De levenscyclus van wespen is een jaarlijks terugkerend wonder dat begint in de nazomer van het vorige jaar. In tegenstelling tot bijen overleven namelijk alleen jonge, bevruchte koninginnen de winter – alle werksters en mannetjes sterven af bij de eerste vorst.
De Voorbereidingen voor de Winter
In september en oktober paren jonge koninginnen met mannetjes. Na de paring zoeken de koninginnen vervolgens een beschutte overwinteringsplek zoals holle boomstammen, dakconstructies, stapels hout of kieren in gebouwen. Hier vallen ze in een soort winterslaap (diapauze) waarbij hun stofwisseling drastisch vertraagt.
De Winterslaap
Tijdens de koude maanden (november tot maart) zijn wespen niet actief. De koninginnen overleven namelijk dankzij vetreserves die ze in de nazomer hebben opgebouwd. Hun lichaamstemperatuur daalt bovendien om energie te besparen. In deze periode is er daarom geen enkele wespenactiviteit waarneembaar.
Het Ontwaken in het Voorjaar
Zodra de temperaturen in maart-april stijgen boven de 15 graden Celsius, ontwaken de koninginnen uit hun winterslaap. Ze beginnen vervolgens direct met het zoeken naar voedsel (nectar, sap) om hun uitgeputte energie aan te vullen. Dit is het cruciale moment in de levenscyclus van wespen – de koningin moet nu snel krachten opdoen om te kunnen beginnen met nestbouw.
April-mei: De koningin start haar eigen nest
Na het ontwaken start de meest kritieke fase in de levenscyclus van wespen: het bouwen van een nest en het grootbrengen van de eerste werksters. Deze periode bepaalt namelijk het succes van de kolonie.
Zoeken naar de Perfecte Nestlocatie
De koningin zoekt actief naar een geschikte nestplek. Ze prefereert daarom beschutte, donkere holtes zoals spouwmuren, zolders, dakgoten of schuurtjes. De koningin inspecteert bovendien talloze potentiële locaties voordat ze een definitieve keuze maakt. Factoren zoals beschutting tegen weer, temperatuurregulatie en veiligheid spelen hierbij een rol.
Het Bouwen van het Eerste Nest
De koningin produceert nestmateriaal door houtvezels te kauwen en te mengen met speeksel. Dit resulteert namelijk in een papierachtige substantie waarmee ze begint met bouwen. Het eerste nest is slechts ter grootte van een golfbal en bevat ongeveer 20-50 cellen.
In elke cel legt de koningin vervolgens één ei. Na het leggen voorziet ze de larven persoonlijk van voedsel – voornamelijk gevangen insecten zoals vliegen en rupsen. Dit is bovendien de enige periode waarin de koningin zelf voor voedsel zorgt.
De Eerste Werksters Verschijnen
Na ongeveer 3-4 weken komen de eerste werksters uit hun poppen. Deze zijn iets kleiner dan later geboren werksters omdat ze minder voedsel hebben ontvangen. Vanaf dit moment verandert de levenscyclus van wespen drastisch: de koningin stopt namelijk met alle taken behalve het leggen van eieren.
Juli-augustus: Van klein nest naar duizenden wespen
De zomermaanden vormen de meest actieve en zichtbare fase in de levenscyclus van wespen. Het nest groeit exponentieel en kan duizenden wespen herbergen.
De Taak van de Werksters
Werksters nemen alle taken over van de koningin. Ze bouwen namelijk nieuwe cellen, voederen larven, verdedigen het nest, reguleren de temperatuur en verzamelen voedsel. Jonge werksters blijven eerst in het nest, terwijl oudere werksters naar buiten gaan om te foerageren.
Een werkster leeft slechts 12-22 dagen. Gedurende die tijd doorloopt ze verschillende rollen binnen de kolonie. Dit verklaart bovendien waarom grote kolonies constant actief zijn – er zijn altijd wespen in verschillende levensfasen aanwezig.
Voedselbehoeften en Jacht
Werksters jagen dagelijks op andere insecten om de larven te voeden. Een gemiddeld nest vangt daarom duizenden insecten per dag, waaronder veel tuinplagen zoals bladluizen, rupsen en vliegen. Dit maakt wespen zeer nuttig voor natuurlijke plaagbestrijding.
Voor hun eigen energie eten werksters nectar, fruitsappen en zoete substanties. Larven produceren bovendien een zoete vloeistof die werksters consumeren – dit creëert een wederkerige voedingsrelatie.
Maximale Nestgrootte
In augustus bereikt een nest zijn maximale omvang. Een groot nest van de gewone wesp kan vervolgens 3.000-5.000 werksters bevatten. Duitse wespennesten kunnen zelfs 10.000 individuen herbergen. Het nest heeft dan vaak de grootte van een voetbal of groter.
September: Daarom zijn ze zo opdringerig! (En wat gebeurt er daarna)
Het laatste hoofdstuk in de levenscyclus van wespen brengt dramatische veranderingen. De kolonie bereikt namelijk haar eindstadium en bereidt zich voor op het voortbestaan van de soort.
Productie van Nieuwe Koninginnen en Mannetjes
In september schakelt de koningin over op het produceren van vruchtbare vrouwtjes (nieuwe koninginnen) en mannetjes. Deze ontwikkelen zich uit grotere cellen en krijgen bovendien meer voedsel dan gewone werksters. Hun taak is uitsluitend reproductie – ze werken niet voor de kolonie.
Gedragsverandering: Waarom Wespen Opdringerig Worden
September is de maand met de meeste klachten over agressieve wespen. Dit heeft een duidelijke oorzaak: er worden namelijk geen nieuwe larven meer geproduceerd, waardoor werksters geen taken meer hebben. Daarnaast ontvangen ze geen zoete vloeistof meer van de larven.
Werksters dwalen daarom doelloos rond op zoek naar suikers. Ze worden aangetrokken door fruit, frisdrank, bier en zoet voedsel. Dit verklaart bovendien waarom wespen zo opdringerig zijn bij buitenactiviteiten in de nazomer.
Het Afsterven van de Kolonie
Bij de eerste nachtvorst (oktober-november) sterft het grootste deel van de kolonie af. De oude koningin, alle werksters en mannetjes overleven de winter niet. Alleen de jonge, bevruchte koninginnen zoeken een overwinteringsplek en beginnen vervolgens in het volgende voorjaar de levenscyclus van wespen opnieuw.
Vragen over het wespenjaar? Ik beantwoord ze graag
Hieronder de vragen die ik het vaakste krijg over hoe wespen door het jaar heen leven. Staat je vraag er niet bij? Bel me gerust. – Johan
Een wespennest heeft een levensduur van slechts één seizoen. Het begint in april-mei als de koningin start met nestbouw en groeit tot augustus-september. Bij de eerste nachtvorst in oktober-november sterft de gehele kolonie af, behalve de jonge koninginnen die overwinteren. Het nest zelf wordt niet hergebruikt - wespen bouwen elk jaar een nieuw nest. Oude nesten kunnen echter wel andere ongedierte aantrekken.
In september zijn er geen larven meer in het nest, waardoor werksters hun hoofdtaak kwijt zijn. Bovendien ontvangen ze geen zoete vloeistof meer van de larven, hun belangrijkste energiebron. Dit maakt ze wanhopig op zoek naar suikers zoals fruit en frisdrank. Daarnaast is de kolonie op zijn grootst met duizenden werksters, wat de overlast versterkt. Tot slot verdedigen wespen hun nest hevig omdat nieuwe koninginnen beschermd moeten worden.
Ja, wespen zijn zeer nuttig! Een gemiddeld wespennest vangt duizenden schadelijke insecten per dag, waaronder vliegen, muggen, rupsen en bladluizen. Dit maakt ze tot effectieve natuurlijke plaagbestrijders. Daarnaast spelen wespen een rol bij bestuiving, hoewel minder belangrijk dan bijen. Ze helpen ook bij het afbreken van dode organismen en zijn zelf voedsel voor vogels, egels en andere dieren. De ecologische waarde van wespen wordt vaak onderschat.
Laat een nest zo vroeg mogelijk verwijderen, idealiter in april-juni wanneer het nog klein is. Dit voorkomt groei tot duizenden wespen. Ook nesten op gevaarlijke plekken (bij ingangen, speelplekken, terrassen) moeten direct verwijderd worden ongeacht het seizoen. Bij allergieën in het huishouden is onmiddellijke verwijdering essentieel. Wacht niet tot september - hoe groter het nest, hoe gevaarlijker de verwijdering. Bel 085-2129904 voor spoedhulp.
Ja, bij de eerste nachtvorst sterft de volledige kolonie af. Echter is wachten tot de winter geen goed idee: het nest groeit tot die tijd door en veroorzaakt maandenlange overlast, er is risico op steken en allergische reacties, het nest kan structurele schade veroorzaken aan de woning, en nieuwe koninginnen kunnen in de buurt overwinteren en volgend jaar terugkomen. Professionele verwijdering is daarom altijd de veiligste optie.
Maak nu een afspraak met een professionele ongediertebestrijder
Maak nu een afspraak met onze gecertificeerde ongediertebestrijders! Als u onderstaand formulier invult nemen wij contact met u op om direct een afspraak te maken
